MEllora 950×100

ଦେବଭୂମିରେ ଦୁର୍ବିପାକ

ଗିରିଜା ଶଙ୍କର ମିଶ୍ର

ମହାକବି କାଳିଦାସ ‘କୁମାର ସମ୍ଭବମ୍‌’ ମହାକାବ୍ୟର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗରେ ହିମାଳୟର ଅନିର୍ବଚନୀୟ ସୁଷମାକୁ ଦେଖି ଲେଖିଥିଲେ ‘ଅସ୍ତ୍ୟୁତ୍ତରସ୍ୟାଂ ଦିଶି ଦେବତାତ୍ମା ହିମାଳୟୋ ନାମଃ ନଗାଧିରାଜଃ। ପୂର୍ବାପରୌ ତୋୟୋନିଧି ବଗାହ୍ୟ ସ୍ଥିତଃ ପୃଥିବ୍ୟାଂ ଇବ ମାନଦଣ୍ଡଃ।”

ଅର୍ଥାତ, ହିମାଳୟ କେବଳ ଏହି ବିଶାଳ ଭୂଖଣ୍ଡର ଶୀର୍ଷରେ ସୁଶୋଭିତ ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର ନୁହେଁ; ଭାରତର ମସ୍ତକମଣି ରୂପେ ଦୁଇ ସିନ୍ଧୁର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା ସ୍ୱରୂପ ବିରାଜମାନ ହିମାଳୟ ପୃଥିବୀର ମାନଦଣ୍ଡ। ଇତିହାସର ଉଷାକାଳରୁ ଆମର ପୁରାଣ, ସାହିତ୍ୟ, ଦର୍ଶନ ଓ ଜାତିର ଜୀବନ ସହିତ ଓତପ୍ରୋତ ଭାବେ ଜଡିତ ହିମାଳୟ। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ; ଆଜିକୁ ପ୍ରାୟ ୨୬୦୦ ବର୍ଷ ତଳେ ଯେଉଁ ଭଗବାନଙ୍କର ଅମୃତ ବାଣୀ ‘କାମନାର ବିନାଶରେ ଦୁଃଖର ବିନାଶ’ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଉଦ୍‌ବୁଦ୍ଧ ଓ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରିଥିଲା ସେଇ ଭଗବାନ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ହିମାଳୟର ପାଦଦେଶରେ। ପଞ୍ଚୁ ପାଣ୍ଡବ ଓ ଯାଜ୍ଞସେନୀଙ୍କର ମହାପ୍ରସ୍ଥାନର ପଥ ଥିଲା ଏଇ ହିମାଳୟ । ଚିରକାଳ ହିମାଳୟ ଏକ ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟ ରହସ୍ୟ। ଏକ ଦୁନିର୍ବାର ଆକର୍ଷଣ।

ଏବେ କିନ୍ତୁ ହିମାଳୟ ଓ ତା’ର ପାଦଦେଶ ବେଦନାର ଚକ୍ରବ୍ୟୂହରେ। ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଅହଂକାରରେ ମଦମତ୍ତ ମଣିଷ ଧରାକୁ ସରା ମଣି କି ଭୟଙ୍କର ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଆଣିପାରେ ତା’ର ସଦ୍ୟତମ ଉଦାହରଣ ଜୋଶୀ ମଠ। ଆଜିକୁ ପ୍ରାୟ ୫୦ ବର୍ଷ ତଳେ ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ‘ମିଶ୍ର କମିଟି’ ରିପୋର୍ଟ। ୧୮ ଜଣିଆ ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି କମିଟିର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଗଡ଼ୱାଲ ଜିଲାର ତତ୍କାଳୀନ ଜିଲାପାଳ ମହେନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ମିଶ୍ର। ସେଇଥିପାଇଁ ଏହି ରିପୋର୍ଟର ନାଆଁ ମିଶ୍ର କମିଟି ରିପୋର୍ଟ। ଏହି କମିଟି ସେତେବେଳେ ସତର୍କବାଣୀ ଶୁଣାଇ କହିଥିଲେ ଜୋଶୀ ମଠର ମାଟି ଦୁର୍ବଳ। ଏହା ପୁରାତନ ଭୂସ୍ଖଳନ ଅଞ୍ଚଳର ଅଂଶବିଶେଷ। ଯଦି ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଲଗାମହୀନ ଭାବେ ଚାଲେ ତେବେ ଅତ୍ୟଧିକ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଜର୍ଜର ମାଟି କ୍ଷୟପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଶହେ ବର୍ଷ ଭିତରେ ଏ ସହର ଧସିଯିବ। ସେହି ଭବିଷ୍ୟବାଣୀର ମାତ୍ର ପଚାଶ ବର୍ଷ ନପୂରୁଣୁ ଏହି ସ୍ଖଳନପ୍ରବଣ ସହର ଏବେ ଧ୍ୱଂସାଭିମୁଖୀ। କେବଳ ଜୋଶୀ ମଠ ନୁହେଁ, ରୁଦ୍ରପ୍ରୟାଗ, କର୍ଣ୍ଣପ୍ରୟାଗ ପ୍ରଭୃତି ସହରର ସେଇ ଅବସ୍ଥା।

ଋଷିକେଶରୁ ୨୫୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜୋଶୀମଠ। ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଛୋଟ ସହରଟିଏ। ଲୋକସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ତେଇଶି ହଜାର। ସହରଟି ଚମୋଲି ଜିଲାରେ। ସମୁଦ୍ର ପତନଠାରୁ ୬୧୫୦ ଫୁଟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବରେ। ଦେବଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏଇ ସହରଟି ଚାରି ଧାମର ପ୍ରବେଶ ମାର୍ଗ। ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ, ଯମୁନେତ୍ରୀ, କେଦାରନାଥ ଓ ବଦ୍ରିନାଥ – ଚାରି ଧାମ। ପୁଣି ଏଇ ପବିତ୍ର ଭୂମି ଅଦ୍ୱୈତ ବେଦାନ୍ତର ଉଦିତ ମାର୍ତଣ୍ଡ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଜ୍ୟୋତି ମଠର ପୀଠସ୍ଥଳୀ। ଏଥିସହିତ ହିମାଳୟ ସଂଲଗ୍ନ ହିମଗିରି ଓ ଶୃଙ୍ଗାରୋହଣ ନିମନ୍ତେ ଆରୋହଣକାରୀମାନେ ଏଇଠୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ତା’ ସାଙ୍ଗକୁ ହିମାଳୟର ନାନା ପ୍ରାନ୍ତ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଟ୍ରେକିଙ୍ଗ ପଥ ଏଇଠୁ ହିଁ ପ୍ରାରମ୍ଭ। ପୁନଶ୍ଚ ମଲାରି ରାସ୍ତା ଦେଇ ଏଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଭାରତ ଚୀନ ସୀମାନ୍ତ। ସେଥିପାଇଁ ଏହାର ଅବସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଚାରିଧାମ ଯାତ୍ରା ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ହୋଟେଲ, ବିଶ୍ରାମଗୃହ ଓ ଧର୍ମଶାଳାର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ। ଏଥି ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉନ୍ନୟନ ପ୍ରକଳ୍ପ ନିମନ୍ତେ ଓ ପ୍ରତିରକ୍ଷାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପାହାଡ଼ର ବୁକୁ ଚିରି ଚାଲିଛି ରାସ୍ତାର ପ୍ରଶସ୍ତୀକରଣ। ଅନ୍ୟ ପଟେ ଏନଟିପିସି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଥିବା ୫୨୦ ମେଗା ୱାଟ୍‌ର ତପୋବନ ବିଷ୍ଣୁଗଡ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣ ଚାଲିଛି। ଏଥି ସହିତ ଉପତ୍ୟକାରେ ବିସ୍ଫୋରଣ ଯୋଗୁଁ ଟନେଲ ଗୁଡିକରେ କ୍ଷୟକ୍ଷତି ଜନିତ ଅସହ୍ୟ ଚାପ ଫଳରେ ମାଟି କ୍ରମଶଃ ଧସି ଧସି ଘରଗୁଡିକରେ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସହିତ ଆଜିର ଏ ସଙ୍କଟପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିସ୍ଥିତି ଉପୁଜିଛି।

ଏବେ ଏହାର ମୂଳ କାରଣକୁ ଯିବା। ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଅନେକ ସ୍ଥାନ ଭୂମିକମ୍ପ ପ୍ରବଣ। ଅନେକ ଜାଗାରେ ମାଟି ବାଲି ମିଶ୍ରିତ ହୋଇଥିବାରୁ ତାହା ଭୂସ୍ଖଳନ ପ୍ରବଣ। ଭୂକମ୍ପନ ଯୋଗୁଁ ତୁଷାରାବୃତ କିଛି ପାହାଡ଼ର ଶୀର୍ଷ ଦେଶରେ ହିମପ୍ରବାହ ବଢ଼ିଯାଇଥାଏ। ଏହାର ଜଳ ପ୍ରବଳ ବେଗରେ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ। ଫଳରେ ଭଙ୍ଗୁର ମାଟି ସହଜରେ ସହସା ଧସିଯାଏ। ପୁନଶ୍ଚ ଅଳକାନନ୍ଦା ଓ ଧୌଳିଗଙ୍ଗାର ଚୋରା ସ୍ରୋତ ନିରବ ନିଶବ୍ଦରେ ମାଟିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରି ଯେ କୌଣସି ସମୟରେ ଧସିବାର କାରଣ ହୋଇଥାଏ। ତେଣୁ ଜୋଶୀମଠ କେତେବେଳେ ବି ସ୍ଥିତିଶୀଳ ଓ ନିରାପଦ ନଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଅବୈଧ ନିର୍ମାଣ ଏହି ଧ୍ୱଂସ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିଛି।

ମନେହେଉଛି ୨୦୧୩ ଜୁନ ମାସରେ କେଦାରନାଥରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଜଳପ୍ରଳୟରେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ତାଣ୍ଡବ ଲୀଳା ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୨୦୨୧ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ନନ୍ଦାଦେବୀ ପର୍ବତରୁ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ହିମପ୍ରବାହ ଯୋଗୁ ଋଷିଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଭୀଷଣ ବନ୍ୟା ଆସି ଜୋଶୀ ମଠ ସନ୍ନିକଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁ ଖଣ୍ଡ ପ୍ରଳୟ ହୋଇଥିଲା ସେଥିରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ କିଛି ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲା ନାହିଁ।

ଭୂବିଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମତରେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଜୋଶୀ ମଠ ଧ୍ବଂସର ଅନ୍ୟତମ କାରଣ। ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତାପ ବିପଜ୍ଜନକ ଭାବେ ବଢିବଢି ଚାଲିଛି। ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ସ୍ତର ବଢି ବହୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ବ୍ରାଜିଲରେ ଆମାଜନ ଅରଣ୍ୟର କ୍ରମାଗତ ଅବକ୍ଷୟ ଓ ସବୁଜ ଗୃହରୁ ବାଷ୍ପ ନିର୍ଗମନରେ ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ସମଗ୍ର ମାନବ ଜାତି ପାଇଁ ଚେତାବନୀ। ଗତ ନଭେମ୍ବର ମାସରେ ମିଶରର ଶର୍ମ ଅଲ ଶେଖ ସହରରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ମିଳନୀରେ (କପ ୨୭) ଜାତିସଂଘର ମହାସଚିବ ଆଣ୍ଟୋନିଓ ଗୁଟେରସ୍ କହିଲେ- ‘‘ପରିବେଶ ଆଇନ ନମାନି ଆମ୍ଭମାନେ ପରିବେଶର ନରକଗାମୀ ରାଜପଥରେ ଗାଡି ଚଳେଇ ଚାଲିଛେ। ପୁଣି ଆମର ପାଦ ବେଗବର୍ଦ୍ଧକ ପ୍ୟାଡେଲ ବା ଏକ୍ସିଲରେଟର ଉପରେ।’’

ପ୍ରକୃତିର ସହନାଗରିକ ହୋଇ ନପାରିବା ଆମର ଦୁର୍ବଳତା। ପ୍ରକୃତି ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷ ନୁହେଁ, ସମନ୍ୱୟ ହିଁ ସମାଧାନର ପନ୍ଥା। କେତେ ଦିନ ଆମେ ଆଉ ସମୁଦ୍ର ସୈକତରେ ଓ ନଦୀର ମୁହାଣରେ ନଭଶ୍ଚୁମ୍ବୀ ଅଟ୍ଟାଳିକା ନିର୍ମାଣ କରି ଚାଲିଥିବା। କୃତ୍ରିମ ଉପାୟରେ ନଦୀର ଗତିପଥ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଧ୍ୱଂସକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା। ପରିବେଶବିତ୍‌ଙ୍କ ପରାମର୍ଶକୁ ଭ୍ରୂକ୍ଷେପ ନକରି ଅବୈଜ୍ଞାନିକ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ସଂପୃକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଭିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇ ଦଣ୍ଡ ବିଧାନ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଅନୁଶାସନ ହିଁ ମୂଳମନ୍ତ୍ର। ଯେଉଁଠି ସରକାର ନିର୍ବିକାର, ପ୍ରଶାସନ ଉଦାସୀନ, ସେଠି ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

Comments are closed.