MEllora 950×100

ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ବନ୍ଧୁତା

ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ଦୁଇଗୋଟି ମୁଖ୍ୟ କାରଣରୁ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ପ୍ରଥମତଃ, ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଦୀର୍ଘଜୀବନ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ ମହଲରୁ କେତେକ ପରଲୋକ ଗମନକରୁଥିବା ସ୍ଥଳେ ଅନ୍ୟ କେତେକ ସ୍ଥାନାନ୍ତର, ଅସୁସ୍ଥତା ଓ ଅପଡ଼ କାରଣରୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ବନ୍ଧନୀରୁ ଅପସରି ଯାଆନ୍ତି । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ବନ୍ଧୁ ସଂଖ୍ୟା ସଂକୁଚ଼ିତ ହେବା ପରେ ନୂତନ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ ଲାଗି ଅନେକ ଯତ୍ନବାନ ହୋଇନଥାନ୍ତି। ତେବେ ବନ୍ଧୁ ସଂଖ୍ୟା ହାନିର ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟାରେ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ।
ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସଂପର୍କରେ ବିଗତ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ସମାଜ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଗବେଷଣା ସଂପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି । ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଗବେଷକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରବିନ ଡ଼ନବାର ଅନ୍ୟତମ। ବ୍ରିଟିଶ ନୃତତ୍ତ୍ୱବିତ ଡନବାର ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ, କେମ୍ୱ୍ରିଜ, ଲିଭରପୁଲ ଓ ବ୍ରିଷ୍ଟଲରେ ଅଧ୍ୟୟନ ତଥା ଗବେଷଣା ଶେଷରେ ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟାପନାରତ। ସେ ଦେଢ଼ ଡଜନରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଛନ୍ତି । ସେଥି ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱର ଦିଗଦିଗନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣିତ ୨୦୨୧ରେ ପ୍ରକାଶିତ ‘ଫ୍ରେଣ୍ଡସ: ଅଣ୍ଡରଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ ଦି ପାୱାର ଅଫ ଆୱାର ମୋଷ୍ଟ ଇମ୍ପୋର୍ଟାଣ୍ଟ ରିଲେସନସିପସ’ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଡ଼ନବାରଙ୍କ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଗବେଷଣା ଆଫ୍ରିକାରେ ମାଙ୍କଡ଼ମାନଙ୍କ ସାମାଜିକ ଜୀବନ ଅନୁଧ୍ୟାନରେ କଟିଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ପ୍ରାଣୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଆଚ଼ରଣ ସଂପର୍କରେ ସେ ପର୍ଯ୍ୟାଲୋଚ଼ନା କରିଥିଲେ। ସେ ନିଜ ତଥା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଗବେଷଣାଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରି କହନ୍ତି ଯେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଗତ ଓ ମାନସିକ ଜୀବନ, ଏପରି କି ଜୀବଦ୍ଦଶାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ପ୍ରମାଣ ଉପଲବ୍ଧ ।
ଜଣେ ସାଧାରଣ ବ୍ୟକ୍ତି କେତେ ଜଣଙ୍କ ସହ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କରିପାରିବ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଡ଼ନବାର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ତାହା ଡ଼ନବାର ସଂଖ୍ୟା (ଡ଼ନବାର ନମ୍ୱର୍ସ) ନାମରେ ଖ୍ୟାତ । ତାଙ୍କରି ବିଚାରରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ବାଚ଼ିତ ପରିବାର ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସମେତ ୧୫୦ ଜଣଙ୍କ ସହ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ ସମ୍ଭବ। ବନ୍ଧୁତ୍ୱର ପ୍ରଥମ ସ୍ତରରେ ଅତି ଘନିଷ୍ଠଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପାଞ୍ଚରେ ସୀମାବଦ୍ଧ । ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତରରେ ପନ୍ଦର ଜଣ ଯାଏ ଉତ୍ତମ ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ତୃତୀୟ ସ୍ତରରେ ପଚାଶ ଜଣ ଯାଏ ସାଧାରଣ ବନ୍ଧୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାନ୍ତି। ଚ଼ତୁର୍ଥ ସ୍ତରରେ ଶହେ ପଚାଶ ଯାଏ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂପର୍କ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ସ୍ତରରେ ପନ୍ଦର ଶହ ଯାଏ ପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ସଂପର୍କ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥାଏ ।
‘ଡନବାର ନମ୍ୱର୍ସ’ ପାଞ୍ଚଗୋଟି ସ୍ତରର ବନ୍ଧୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମୟକ୍ରମେ ଗୋଟିଏ ସ୍ତରରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ତରକୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଅଦଳ ବଦଳ ଲାଗି ରହିଥାଏ । ଉଦାହରଣରେ କୌଣସି କାରଣରୁ ପ୍ରଥମ ସ୍ତରର ଅତି ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସହ ତିନି ବର୍ଷ ଯାଏ ଦେଖାସାକ୍ଷାତ୍‌ ନହେଲେ ତାଙ୍କରି ସହ ସଂପର୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ପଞ୍ଚମ ସ୍ତର ପରିଚ଼ିତ ବର୍ଗକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇପଡ଼େ । ଡ଼ନବାରଙ୍କ ଉପପାଦ୍ୟରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ ଓ ପରିଚାଳନା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖା-ସାକ୍ଷାତ ଆଳାପ-ଆଲୋଚ଼ନା ଜରୁରୀ । ସଶରୀର ଉପସ୍ଥିତି ମନୁଷ୍ୟ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଏଣ୍ଡୋଫିନ ସ୍ତରକୁ ଉଜ୍ଜୀବିତ କରିଥାଏ ଏବଂ ସେହି ପରିବେଶ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଦୃଢୀକରଣରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସହ ଦେଖା-ସାକ୍ଷାତ ଅଭାବରେ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ତେଜକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶିଥିଳ ହେଲେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱର ଗଭୀରତା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ।
ବାଲ୍ୟ ଓ କିଶୋର ଅବସ୍ଥାରେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇ ଶହରୁ ଅଢ଼େଇ ଶହ ଯାଏ ସଂପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ । ସାଧାରଣରେ ବ୍ୟକ୍ତି ୩୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପହଞ୍ଚିବା ତଥା ସନ୍ତନସନ୍ତତିଙ୍କ ଜନକ ହେବା ବେଳକୁ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଦେଢ଼ ଶହକୁ କମି ଆସେ। ପଞ୍ଚଷଠି ବର୍ଷୋତ୍ତର ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ସର୍ବାପେକ୍ଷା କମସଂଖ୍ୟକ ବନ୍ଧୁ ଗଣନା କରାଯାଇଥାଏ । ୨୦୧୫ରେ ଆୟୋଜିତ ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣରୁ ଜଣାଯାଇଥିଲା ଯେ ମହିଳାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପରିଚାଳନାରେ କଥୋପକଥନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ସ୍ଥଳେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ କଥୋପକଥନର ପ୍ରଭାବ ନଗଣ୍ୟ । ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଆୟୋଜିତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସାମିଲ ହେବାଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଉଦାହରଣରେ ପ୍ରାତଃ ଭ୍ରମଣ, ସଭା ସମିତିରେ ଯୋଗଦାନ ବା ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଇତ୍ୟାଦି ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ।
ପ୍ରାଣୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆକାର ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଡନବାର ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପରିଧିରେ ୧୫୦ ଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ନିର୍ଯ୍ୟାସରେ ଉପନୀତ ହୋଇଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଜଣାଯାଇଛି ଯେ ଜଣେ ପରିଚ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତି ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ ନିମନ୍ତେ ୩୪ ଘଣ୍ଟା ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଥାଏ । ଏହି ସମୟସୀମାରେ ମନୁଷ୍ୟର ମସ୍ତିଷ୍କ ଗ୍ରହଣୀୟତାର ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ । ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ନିମନ୍ତେ ସାତଟି ସ୍ତମ୍ଭ ‘ସେଭେନ ପିଲର୍ସ ଅଫ ଫ୍ରେଣ୍ଡସିପ’ ଚ଼ିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି: ଏକକ ଭୌ​‌େ​‌ଗାଳିକ ପରିସୀମାରେ ବସବାସ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାଷା ବ୍ୟବହାର, ଶିକ୍ଷା କିମ୍ୱା ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ, ସମଧରଣର ଋଚି ଓ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ, ରାଜନୀତିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଚ଼ିନ୍ତାଧାରା, ସଙ୍ଗୀତ ତଥା କୌତୂହଳ ପ୍ରବଣତା। ଏକ ବା ଏକାଧିକ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ବନ୍ଧୁତ୍ୱର ନିବିଡ଼ତା ସ୍ଥାପନରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ।
ଡନବାର ନିଜ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ଗହଣରେ ୧୩ ଗୋଟି ୟୁରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ୨୦୨୧ରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପରିମାପ ନିମନ୍ତେ ଏକ ବଡ଼ଧରଣର ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ଏଥିରୁ ଜଣାଯାଇଥିଲା ଯେ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଅଭାବରେ ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଭଙ୍ଗ, ଏପରି କି ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇପଡୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ତତଃପକ୍ଷେ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ରହିଲେ ଏହି ସମସ୍ୟାରୁ ଅନେକାଂଶରେ ମୁକ୍ତି ସମ୍ଭବ । ‘ଡ଼ନବାର ନମ୍ୱର୍ସ’ରେ ସଂଖ୍ୟା ପାଞ୍ଚ ବା ପାଞ୍ଚର ଗୁଣିତକ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ସଂପର୍କରେ କୁହାଯାଏ ଯେ ମାଙ୍କଡ଼ ଶ୍ରେଣୀର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ସଂଖ୍ୟା ପାଞ୍ଚର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରାଯାଇ ତତ୍ ଅନୁଯାୟୀ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଛି ।
‘ଡନବାର ନମ୍ୱର’ ୧୫୦ର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ଆଦିକାଳରୁ ଉପଲବ୍ଧି କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରମାଣ ମିଳେ । ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବ୍ରିଟିଶ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକରେ ୧୫୦ ପରିବାର ବସବାସ କରିବା ପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ, ସାମରିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଓ ଆବାସ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ସଂଖ୍ୟା ୧୫୦ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ । ତେବେ ‘ଡନବାର ନମ୍ୱର’କୁ ବିରୋଧ ଉଦାହରଣ ମଧ୍ୟ ଭରପୂର । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଆୟୋଜିତ କେତେକ ଗବେଷଣାରୁ ୧୫୦ ବଦଳରେ ୨୯୦କୁ ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ପ୍ରସାରଣରେ ବୈଷୟିକ ପ୍ରଗତି ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଜନଜୀବନ ସମେତ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଜୀବନଚ଼ର୍ଯ୍ୟାରେ ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥଳେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବଦଳରେ ଆଭାସି ବା ଭର୍ଚୁଆଲ ପରିବେଶ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବା ଆକଳନ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ମନେହୁଏ ।
ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ବନ୍ଧୁ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ଏବଂ ତତ୍ ଜନିତ ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ବିଚାରକୁ ନେଇ ବନ୍ଧୁତ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ଅନ୍ତତଃପକ୍ଷେ ପାଞ୍ଚ, ପନ୍ଦର ଓ ପଚାଶ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପରିଚାଳନା ପ୍ରତି ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଉଦ୍ୟମ ବୁଦ୍ଧିମତାର ପରିଚୟ ଦେବ । ଜୀବନର ପଡ଼ନ୍ତି ଅପରାହ୍ଣରେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଗଣତି ନିମନ୍ତେ କାଗଜ କଲମ ବା ଡ଼ିଜିଟାଲ ସ୍କ୍ରିନରେ ସମୟାନ୍ତେ ତାଲିକା ଲିପିବଦ୍ଧ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ତତଃ ପନ୍ଦରଜଣଙ୍କ ସହ ଦେଖାସାକ୍ଷାତ ଓ ନିରନ୍ତର ସଂପର୍କ ସ୍ଥାପନ ଲାଗି ଉଦ୍ୟମରୁ ସୁଫଳ ଆଶା କରାଯାଇପାରେ । କରୋନା ଭୂତାଣୁଜନିତ ମହାମାରୀରେ ଆଢ଼େଇ ବର୍ଷ ଯାଏ ଗୃହାବଦ୍ଧ ଜୀବନ ଡନବାରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାସାକ୍ଷାତ ଉପପାଦ୍ୟର ବିରୁଦ୍ଧାଚ଼ରଣ କରିଛି । ସେହି ଉପପାଦ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ତିନି ବର୍ଷ ଯାଏ ସଂପର୍କ ଅଭାବରେ ‘ଅନ୍ତରଙ୍ଗ’ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କ୍ରମଶଃ ‘ପରିଚ଼ିତ’ ବର୍ଗକୁ ଅପସାରିତ ହେବା ଆଗରୁ ‘ଅନ୍ତରଙ୍ଗ’ ସ୍ତରକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଉଦ୍ୟମ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ହୁଏ ନାହିଁ କି ? ବିଗତ ତିନି ମାସରୁ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହୋଇନଥିବା ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ଆଜି ହିଁ ଟେଲିଫୋନ କରନ୍ତୁ !

ପ୍ରଦୀପ ମହାପାତ୍ର
ଦୂରଭାଷ: ୯୪୩୭୦୯୬୯୪୪
www.greyodisha.in

Comments are closed.