ଏକକ-ବ୍ୟବହାର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ ନିଷେଧର କାରଣ

ମାନସ ରଞ୍ଜନ ସେନାପତି

ଏକକ-ବ୍ୟବହାର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଜିନିଷର ଅର୍ଥ ଯାହା ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଏବଂ ‘ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ଫିଙ୍ଗିବା’ ନୀତି ଉପରେ ଫୋପାଡି ଦିଆଯାଏ। ଉତ୍ପାଦିତ ଏବଂ ବ୍ୟବହୃତ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ସର୍ବାଧିକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକକ-ବ୍ୟବହାର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଅଛି- ଜିନିଷ ପ୍ୟାକେଜିଂଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବୋତଲ (ଶାମ୍ପୋ, ଡିଟରଜେଣ୍ଟ, ପ୍ରସାଧନ ସାମଗ୍ରୀ), ପଲିଥିନ ବ୍ୟାଗ, ଫେସ୍ ମାସ୍କ, କଫି କପ୍, ଆବର୍ଜନା ବ୍ୟାଗ, ଖାଦ୍ୟ ପ୍ୟାକେଜିଂ ଇତ୍ୟାଦି। ଆମେ ପ୍ରତି ମିନିଟରେ ପ୍ରାୟ ୧୨ ଲକ୍ଷ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ଏବଂ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୫୦୦୦୦ କୋଟି ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ କପ୍ ବ୍ୟବହାର କରୁ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ବିଷାକ୍ତ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥକୁ ପରିବେଶରେ ଛାଡିଦିଏ ଏବଂ ଏହା ମଣିଷ ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଗୁରୁତର ବିପଦ ହୋଇପାରେ। ଆମ ପରିବେଶକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରୁଥିବା ବହୁ ସାଧାରଣ ଏକକ-ବ୍ୟବହାର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଜିନିଷରେ ବିଷାକ୍ତ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ରହିଥାଏ ଯାହା ମାନବ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ। ଭାରତ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୩୫ ଲକ୍ଷ ଟନ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଜମା କରୁଛି ଏବଂ ମୁଣ୍ଡପିଛା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଗତ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।

ଯଦି ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା ଧାରା ଜାରି ରହେ, ୨୦୫୦ ସୁଦ୍ଧା ଆନୁମାନିକ ୧୨୦୦ ବିଲିୟନ ଟନ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରେ ରହିବ।

ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ପ୍ରଦୂଷଣ ବାୟୁ, ଭୂମି, ଜଳପଥ ଏବଂ ମହାସାଗର ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ। ଜୀବଜନ୍ତୁ, ବିଶେଷକରି ସାମୁଦ୍ରିକ ଜୀବ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ସିଧାସଳଖ ଖାଇବା କିମ୍ବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବା ଦ୍ୱାରା ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ପ୍ରଦୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ, ଯେପରି କି ଥାଇରଏଡ୍ ହରମୋନ୍ କିମ୍ବା ହରମୋନ୍ ସ୍ତରର ବ୍ୟାଘାତ ଦ୍ୱାରା। କେବଳ ବ୍ରିଟେନରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୫ ନିୟୁତ ଟନରୁ ଅଧିକ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି, ଯେଉଁଥିରୁ ଆନୁମାନିକ ମାତ୍ର ୨୪% ପୁନଃବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ କରାଯାଏ।

ଏକ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ନିଆଯାଇଥିବା ୮୩% ଟ୍ୟାପ୍ ଜଳ ନମୁନାରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ପ୍ରଦୂଷକ ଥାଏ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣ ହାର ୯୪% ଥିବାବେଳେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଟ୍ୟାପ୍ ଜଳ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇଛି, ତା’ପରେ ଲେବାନନ୍ ଏବଂ ଭାରତ ରହିଛି। ବ୍ରିଟେନ, ଜର୍ମାନୀ ଏବଂ ଫ୍ରାନ୍ସ ପରି ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଦୂଷଣ ହାର ସର୍ବନିମ୍ନ ଥିଲା, ତଥାପି ଏହା ୭୨% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିଲା। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଲୋକମାନେ ବର୍ଷକୁ ୩୦୦୦ରୁ ୪,୦୦୦ ମାଇକ୍ରୋ କଣିକା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଟ୍ୟାପ୍ ପାଣିରୁ ଖାଉଛନ୍ତି। ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୧୨.୭ ମେଟ୍ରିକ୍ ଟନ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ମହାସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ, ଯାହା ପ୍ରତି ମିନିଟରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ଏକ ଅଳିଆ ଟ୍ରକ ବିଶ୍ୱ ମହାସାଗରରେ ପକାଇବା ସହିତ ସମାନ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ପ୍ରଦୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର କଇଁଛ, ମାଛ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳଜୀବ ମାନେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି।

ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଭାରତରେ ଅନେକ ଗୋରୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପଛରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛି। ଏହା ପଛରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ କାରଣ ହେଉଛି ଯେଉଁମାନେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବ୍ୟାଗ (ପଲିଥିନ ବ୍ୟାଗ) ଭିତରେ ବର୍ଜ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଫିଙ୍ଗନ୍ତି।

ଜୁଲାଇ ୨୦୨୨ରୁ ଭାରତରେ ଏକକ ବ୍ୟବହାର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଯାଇଛି। ଭାରତ ସରକାର ପଲିଷ୍ଟାଇରନ୍ ଏବଂ ବିସ୍ତାରିତ ପଲିଷ୍ଟାଇରନ୍ ଦ୍ରବ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି (ଜୁଲାଇ ୧ ରୁ) ସମଗ୍ର ଏକକ ବ୍ୟବହାର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ଉତ୍ପାଦନ, ବଣ୍ଟନ, ଆମଦାନୀ, ବିକ୍ରୟ, ଭଣ୍ଡାରଣ ଏବଂ ବ୍ୟବହାରକୁ ବାରଣ କରିଛନ୍ତି। ନିଷିଦ୍ଧ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଷ୍ଟିକ୍ (ଇୟରବଡ୍‌ସ୍, ବେଲୁନ୍, କାଣ୍ଡି ଇତ୍ୟାଦି ପାଇଁ), ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ପ୍ଲେଟ୍, କପ୍, ଛୁରି, ଚାମଚ ଇତ୍ୟାଦି, ନିମନ୍ତ୍ରଣ କାର୍ଡ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟାନର (୧୦୦ ମାଇକ୍ରନରୁ କମ୍) ଇତ୍ୟାଦି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଏବଂ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବ୍ୟବହାରକୁ ଏଡାଇବା ଆବଶ୍ୟକ। ବିଜ୍ଞପ୍ତିର ନିଷେଧାଦେଶକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ତଥା ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଆଗରେ ଏକ ଦୀର୍ଘ ରାସ୍ତା ଅଛି। ଯଦି ଜନସାଧାରଣ ସହଯୋଗ ନକରନ୍ତି ତେବେ ଭାରତକୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ-ପ୍ରଦୂଷଣ ମୁକ୍ତ କରିବା ସହଜ ହେବ ନାହିଁ। ଏକକ-ବ୍ୟବହାର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟବହାର ନକରି ଆମକୁ ସେହି ଅନୁସାରେ ଜୀବନଶୈଳୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହା ବଦଳରେ ଆମେ କପଡା, କାଗଜ ଇତ୍ୟାଦିରେ ନିର୍ମିତ ତ୍ବରିତ୍‌ ମାଟିରେ ମିଶିଯାଇପାରୁଥିବା ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା।

Comments are closed.